portret

M/V van de week | Katie Bouman

Het gezicht van het zwarte gat, tegen wil en dank.

Met verstrengelde vingers voor een glunderende mond en pretlichtjes in de ogen. Zo staat Katie Bouman op haar nieuwe profielfoto op Facebook. Voor haar neus staat een laptop, met daarop de reden voor het haast kinderlijke enthousiasme: een beeld van een oranje gloed van licht rondom een donkere ronde gapende leegte.

De kans dat u dat beeld deze week hebt gemist, is redelijk klein. De eerste foto die ooit werd gemaakt van een zwart gat - in een erg krappe notendop: het restant van een ontplofte supernova - ging de wereld rond. Er bestonden al wel simulaties van zwarte gaten, maar voor het eerst slaagde een team wetenschappers erin het fenomeen ook echt vast te leggen.

MIT. Drie jaar geleden kreeg de toen 26-jarige computerwetenschapper Katie Bouman aan de Amerikaanse topuniversiteit MIT de leiding over een team dat een algoritme moest ontwikkelen. Daarmee zou een bootlading telescopische data omgezet worden in een beeld van het astronomische fenomeen ‘zwart gat’.

Doorbraak. Met dank aan de data van acht verschillende telescopen slaagden Bouman en haar collega’s erin te realiseren wat lang als onmogelijk gold. Woensdag werd de eerste foto van een zwart gat gepresenteerd, een beeld dat de wereld rondging.

Viraal. Samen met de foto van het zwarte gat ging ook een foto van dr. Bouman de wereld rond. Nadat ze op Facebook een beeld van haar reactie op de foto van het zwarte gat had gezet, werd dat beeld opgepikt en massaal gedeeld, onder andere door de populaire politica Alexandria Ocasio-Cortez en presidentsdochter Ivanka Trump. Zo groeide Bouman uit tot het gezicht van het zwarte gat.

Seksisme. Ook al benadrukte Bouman dat de foto een groepsinspanning was van meer dan 200 betrokkenen, kwam ze snel in het vizier van een online hetze. Die vond dat ze enkel aandacht kreeg omdat ze een jonge vrouw was. Voorstanders vonden het dan net weer positief dat Bouman werd vereenzelvigd met de wetenschappelijke doorbraak, omdat ze een inspiratiebron kan zijn voor jonge vrouwen met wetenschappelijke ambities.

Hoe die foto werd gemaakt, is het resultaat van absolute topwetenschap. Geen enkele telescoop is krachtig genoeg om een zwart gat op 55 miljoen lichtjaar afstand vast te leggen. Dus moest een andere manier worden gevonden om naar het zwarte gat te ‘kijken’. Daarvoor zetten de wetenschappers een netwerk van acht telescopen in, die metingen deden op basis van de interferentie van licht en andere golven. Dat leverde een bootlading ruwe data op, tientallen harde schijven vol. Bouman droeg er vervolgens toe bij dat die data in een beeld werden omgezet. Als onderzoekster aan MIT (VS) kreeg ze de leiding over een team computerwetenschappers dat een rist algoritmes ontwikkelde om de telescopische data naar een beeld om te zetten. Bouman speelde een vitale rol in het realiseren van wat lang onmogelijk werd geacht.

In totaal waren meer dan 200 wetenschappers betrokken bij het maken van de ondertussen wereldberoemde foto. Maar het is Bouman die de voorbije dagen tegen wil en dank uitgroeide tot het gezicht van het zwarte gat. Met dank aan dat geweldige beeld van haar haast kinderlijk enthousiaste reactie dat ze op Facebook plaatste. Zodra die foto op sociale media werd opgepikt, ging ze al gauw viraal en werd Bouman wereldwijd op het schild gehesen als inspiratiebron voor meisjes en vrouwen met interesse in wetenschap en technologie.

Dat de vrouwelijke bijdragen aan wetenschappelijke doorbraken in het verleden al te gemakkelijk onder de mat werden geveegd, versterkte de virale dynamiek. De verwezenlijkingen van Bouman mochten niet het lot ondergaan van wat andere vrouwelijke wetenschappers te beurt was gevallen, werd geoordeeld.

Toch was Bouman de eerste om haar bijdrage te relativeren. In een reactie op Facebook, nadat haar foto viraal was gegaan, zette ze het team in het zonnetje. ‘Het is niet één algoritme of persoon die dit beeld mogelijk heeft gemaakt. Er was het ongelooflijke talent van een team wetenschappers over de hele wereld voor nodig. Het is me een hele eer dat ik met jullie allemaal heb kunnen samenwerken.’

Jammer genoeg was die bescheiden reactie niet genoeg voor sommigen. Omdat het internet een vervelende plek is, begonnen op sociale media als Twitter en Reddit al gauw een hoop mannen te zeuren dat Bouman te veel aandacht te beurt viel, volgens hen enkel omdat ze een jonge, aantrekkelijke vrouw is. Dat zou de aandacht voor het ook belangrijke werk van - jawel - mannen in de weg staan, werd geopperd. De ironie dat een gelijkaardige verontwaardiging nooit te bespeuren viel als mannen uitgroeiden tot het gezicht van een wetenschappelijke ontdekking, ging aan die toetsenbordkrijgers voorbij.

Een van de mannen die volgens de online zeurpieten te weinig eer kreeg, was de computerwetenschapper Andrew Chael, die een hele hoop code schreef voor de algoritmes die gebruikt werden voor de foto van het zwarte gat. Diezelfde Chael reageerde gisteren door pal achter Bouman te gaan staan in wat hij ‘een vreselijke en seksistische aanval op mijn collega en vriend’ noemde. ‘Ik vind het fantastisch dat Katie erkenning krijgt voor haar werk en als inspiratie kan dienen voor vrouwelijk leiderschap in wetenschap en technologie’, tweette Chael. ‘Wie me feliciteert om een resultaat waar ik hard aan heb meegewerkt, apprecieer ik. Maar wie hier alleen met een seksistische agenda is, mag ophoepelen en de prioriteiten in zijn leven herbepalen.’

Andere teamleden benadrukten eveneens dat deze verwezenlijking een groepsinspanning was, die niet zonodig aan één persoon moet worden toegeschreven. Maar tegelijk begrijpt iedereen waarom de foto van Bouman de wereld rondging, samen met die van ‘hun’ zwart gat. ‘We vinden die foto ook geweldig, omdat ze er zo gelukkig uitziet’, zei de 24-jarige astronome Sara Iassoun aan The New York Times. ‘Haar gezichtsuitdrukking vat perfect samen hoe we ons allemaal voelden toen we de foto voor het eerst zagen.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect