Opnieuw leren stappen in een virtueel bos

©Christophe Vander Eecken

Het UZ Gent lanceert een virtueel bewegingslab om revaliderende patiënten beter te leren stappen - en vallen. Virtual reality maakt razendsnel opgang in de gezondheidszorg, ondanks de hoge kosten.

Op een wiebelende houten hangbrug stapt Basil (10) zelfverzekerd rechtdoor. De meeuwen die klapwiekend op hem afkomen, ontwijkt hij vlot. Een stevige rukwind probeert hem uit zijn evenwicht te brengen. Tien infraroodcamera’s en drie tweedimensionale camera’s volgen elke beweging, sensoren op zijn benen en voeten sturen live gegevens door naar een computer. Want Basil zit niet in de jungle, hij stapt op de interactieve loopband van het revalidatiecentrum van het UZ Gent. Een scherm van 180 graden dompelt hem onder in het virtuele decor. De loopband helt omhoog, daalt of schudt heen en weer om de helling van de brug en het effect van een windvlaag na te bootsen. Een veiligheidsgordel verhindert dat hij zich bezeert als hij valt.

Het UZ Gent investeert 650.000 euro in de VR-loopband van de Nederlandse firma Motekforce Link. Op andere afdelingen wordt al gewerkt met VR-brillen en software. Een exact bedrag voor de investering in VR kan het UZ niet geven. ‘Dit is nog maar het begin’, zegt gedelegeerd bestuurder Eric Mortier. ‘Als we deze technologie over het hele ziekenhuis willen uitrollen, hebben we miljoenen nodig.’ Het ziekenhuis draait een jaaromzet van zo’n 600 miljoen euro.

Basil kreeg twee jaar geleden een herseninfarct, de rechterkant van zijn lichaam raakte volledig verlamd. Een jaar verbleef hij vijf dagen per week van ’s ochtends tot ’s avonds in het revalidatiecentrum. Nu voetbalt hij weer met zijn vriendjes. Aan zijn rechterknie draagt hij steeds een apparaat dat via elektrische stimulatie zijn spieren prikkelt om te bewegen. Via de gegevens van de VR-loopband kan het apparaat beter afgesteld worden.

Inspiratie uit mindfulness

Het revalidatiecentrum van het UZ behandelt elke dag 162 patiënten, met uiteenlopende aandoeningen. Op de loopband kunnen patiënten leren stappen, maar ook leren vallen. Wie na een amputatie leert lopen met een prothese moet wennen aan dat nieuwe gevoel. Ook patiënten met parkinson, en ouderen en patiënten met een hersenletsel kunnen minder stevig op hun benen staan en gevaarlijk vallen. Een op de drie ouderen valt minstens één keer per jaar. Bij rusthuisbewoners is dat de helft. In 10 procent van de gevallen houden ze er een ernstig letsel aan over.

Maar het UZ ziet ook mogelijkheden voor mensen met overgewicht, die zelfvertrouwen kunnen opdoen door in een omgeving te bewegen die speelser en veiliger is dan een fitnessruimte. Wie tegen een lange revalidatie aankijkt, kan in VR veel meer variatie en uitdaging vinden dan in het traditionele aanbod van de kinesist.

Patiënten met chronische pijn mijden vaak beweging uit angst. Met virtual reality willen we beweging uitlokken.
Lode Sabbe
ergotherapeut UZ Gent

‘De bedoeling is via VR beweging uit te lokken’, zegt hoofdergotherapeut Lode Sabbe. ‘Iemand met een whiplash durft soms zijn hoofd niet te bewegen, uit vrees voor de pijn. Hetzelfde geldt voor patiënten met chronische pijn: zij mijden beweging uit angst.’

Het brein heeft maar een beperkte capaciteit voor het verwerken van prikkels. Door de hersenen tijdens een ingreep af te leiden met beeld en geluid zijn ze niet langer in staat op de pijn te focussen. Het principe is afkomstig uit mindfulness, maar voor VR heb je geen gedachtetraining nodig: de animatie is zo ontworpen dat het vanzelf gaat. ‘Via VR willen we hen uit die vicieuze cirkel halen’, zegt revalidatiearts Ruth Van Der Looven. ‘Pas als je meer gaat bewegen, zal de pijn verminderen.’

Met zijn geavanceerde revalidatiecentrum zet het UZ zich op de kaart, maar het is zeker niet de enige Belgische zorginstelling die investeert in virtual reality. Ook het Universitaire ziekenhuis Antwerpen en het Brusselse Sint-Jansziekenhuis experimenteren met VR, en de regionale ziekenhuizen blijven niet achter. Sint-Dimpna in Geel gebruikt VR-brillen voor pijnbestrijding, ASZ Aalst en Geraardsbergen kalmeren kinderen op de spoedafdeling met VR.

4,5 miljard
Miljardenpotentieel
Een recent rapport van de zakenbank Goldman Sachs schat dat de markt voor VR in de zorg tegen 2025 ruim 4,5 miljard euro waard is.

Een recent rapport van de zakenbank Goldman Sachs schat dat de markt voor VR in de zorg tegen 2025 ruim 4,5 miljard euro waard is. Gezondheidszorg zou dan de tweede belangrijkste sector worden, na de videogame-industrie (met een verwachtte marktwaarde van ruim 10 miljard euro).

De huidige toepassingen in de zorg variëren van VR in de kraamkamer - waar rustgevende animaties de weeënpijn verzachten - tot in de opleiding van chirurgen, die in een virtuele omgeving veilig kunnen oefenen. Chirurgen die al aan de slag zijn, kunnen een specifieke ingreep al eens oefenen, op basis van een gedetailleerde scan van de te opereren patiënt.

De reden van die snelle opmars is dat VR veel goedkoper is geworden, zegt Lode Sabbe. ‘Zowel de hardware als de software. De markt ontwikkelt zich razendsnel. Het is vandaag opletten om door de bomen het bos te blijven zien.’

Sinds de komst van de door Facebook ontwikkelde bril Oculus in 2016 hebben verschillende spelers, zoals Samsung, een betaalbare VR-bril op de markt gebracht. In de ontwikkeling van de software duiken steeds meer kleine, creatieve spelers op. Ook in ons land: DigiMedical uit Boortmeerbeek levert software voor animaties, de Waverse start-up OnComfort maakt programma’s voor medische hypnose. Patiënten kijken bijvoorbeeld naar de wiegende staart van een walvis, een begeleidende stem helpt hen hun ademhaling te synchroniseren met de bewegingen van de staart van het dier. Ze komen in een relaxte staat die spieren ontspant, angst wegneemt en pijn vermindert.

Concert van K3

Op de Gentse kinderafdeling zijn VR-brillen intussen even ingeburgerd als de cliniclowns. Kinderen die lang in het ziekenhuis moeten verblijven, vinden verstrooiing tijdens een virtueel concert van K3. Bij pijnlijke of vervelende ingrepen zoals het plaatsen van een katheter, een bloedafname of het verzorgen van wonden zorgt een VR-bril voor afleiding. Jonge patiënten kunnen virtueel gaan kamperen of tussen dolfijnen zwemmen. De afleiding neemt angst en spanning weg, en vermindert het ongemak van de ingreep. Volgens het UZ zijn er bij VR minder pijnstillers nodig, en daalt de duur van de hospitalisatie.

De patiënt heeft meer comfort, maar het is op dit moment nog niet duidelijk of de efficiëntere zorg de extra uitgaven aan technologie compenseert. De softwarelicenties kosten elk jaar duizenden euro’s.

Interessante toekomstmuziek, vooral voor ouderen, vindt ergotherapeut Sabbe toepassingen die hen helpen voor te bereiden op het ontslag na een verblijf in het ziekenhuis. ‘We zouden dan hun vertrouwde omgeving kunnen projecteren, zodat ze kunnen oefenen met stappen of koken in hun eigen keuken. Maar die toepassingen zijn op dit moment nog heel erg duur.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect