weekboek

Het coronavirus, het klimaat en de luchtvaartcrash

Voor de luchtvaartsector is het coronavirus een zwarte zwaan die een hele sector bijna doet crashen. Er is een wit randje aan al die somberte: de CO2-uitstoot daalt op een spectaculaire manier. Het is tijdelijk, maar kan te denken geven.

Voor luchtvaartmaatschappijen zijn het barre tijden. Er geldt al lang een de facto vliegverbod van en naar China. Deze week deed de Amerikaanse president Donald Trump er nog een schepje boven op door een vliegverbod in te stellen tussen de Europese Schengenzone en de Verenigde Staten. Daardoor zal het trans-Atlantische vliegverkeer bijna stilvallen. Alleen het Verenigd Koninkrijk, Ierland, Bulgarije, Cyprus, Kroatië en Roemenië ontsnappen aan deze maatregelen.

Voor de Europese luchtvaartmaatschappijen is dat niet alles: steeds meer landen gaan in lockdown en zelfs zonder formeel vliegverbod dalen de vluchten van en naar die landen spectaculair. Steeds meer luchtvaartbedrijven schrappen noodgedwongen vluchten of gaan tijdelijk helemaal uit de lucht. 

De internationale luchtvaartvereniging IATA becijferde eind februari al dat de impact van het coronavirus op de sector kan oplopen tot 113 miljard dollar, een bedrag dat gelijkstaat met het verlies dat opgetekend werd na de financiële crisis in 2008. En dat was voor het besluit van Trump. Misschien moet IATA nog eens de rekenmachine bovenhalen.

Erger dan 9/11

Experts stellen nu al dat het coronavirus veel schadelijker is voor de luchtvaart dan de aanslagen van 11 september 2001. 'Er zijn veel maatregelen van veel regeringen nodig', waarschuwt Yngve Carlsen, de voorzitter van de Noorse pilotenvereniging, in een gesprek met het persbureau Bloomberg. 'Dit kan leiden tot een volledige implosie.'

De noodlanding van de sector heeft zware gevolgen voor alles wat met luchtvaart te maken heeft. In de eerste plaats de vliegtuigbouwers, zoals het Amerikaanse Boeing en het Europese Airbus, die de orders compleet zien stilvallen. Tot voor kort was er een capaciteitsprobleem en konden de constructeurs de vraag amper volgen. 

Het nieuwe coronavirus maakt een abrupt einde aan een zestienjarige periode van ongebreidelde groei in de luchtvaart.

Het coronavirus maakt een abrupt einde aan een zestienjarige periode van ongebreidelde groei. De vorige dip kwam door een ander virus, SARS, dat begin deze eeuw de vraag naar vliegtuigen tijdelijk kopje-onder duwde.

Het kan nog erger worden, zeker voor Boeing. De maatschappij zat al in de problemen door de ellende met de Boeing 737 Max en moet nu extra snoeien in het personeelsbestand. Om boven water te blijven heeft Boeing een obligatielening van 13,8 miljard dollar uitgeschreven.

'Het komende jaar wordt het meest uitdagende voor ons bedrijf in het recente verleden', mailde Boeing-CEO Dave Calhoun naar het personeel. 

Dagelijkse kost

De annulering of het uitstel van leveringen is dagelijkse kost voor Boeing en Airbus. De Europese groep probeert met een 'wachttoren' de crisis op te vangen. Dat is een speciale cel die omgaat met klanten die hun bestelling willen uitstellen, terwijl kopers die nog wel vliegtuigen willen, sneller bediend worden. In de nadagen van de financiële crisis kon Airbus op die manier nog 600 vliegtuigen verkopen.

Door de omstandigheden gedwongen is het telewerk erg gebruikelijk geworden, evenals het houden van teleconferenties. Dat is op zich ook al minder belastend en doet ook de uitstoot dalen.

De problemen bij de vliegtuigbouwers veroorzaken kopzorgen bij de toeleveranciers, zoals de bouwers van vliegtuigmotoren. Het lijkt erop dat in de sector veel  lucht wordt gehaald uit de orderboekjes, net zoals bij de banken in 2008 de lucht uit de balansen moest. 

Hoe erg de crisis wordt, hangt af van de duur van de pandemie. Maar of de luchtvaart in de jaren 20 van deze eeuw weer aansluit bij de glorieperiode van na de financiële crisis is zeer de vraag. 

Het aantal reizigers krimpt de komende maanden door de draconische maatregelen die de Europese regeringen nemen. Als landen in min of meerdere mate in lockdown gaan, valt het toerisme haast onmiddellijk weg en krijgt de horeca klappen. Een citytrip heeft weinig zin als alles gesloten is en strikte regels gelden voor het persoonlijke verkeer.

Klimaat

Omdat het openbare leven in verschillende landen tot stilstand komt en de economische activiteit wordt ingeperkt, is er een onverwachte winnaar: het klimaat. Het Centre for Research on Energy and Clean Air (CREA) rekende uit dat de CO2-uitstoot in China van 3 februari tot 1 maart met een kwart is gedaald.

Iedereen heeft de spectaculaire luchtbeelden van China gezien, waar de smogwolken boven de grote steden en de industriële gebieden in nauwelijks een maand tijd verdwenen. Dat effect zal zich over de rest van de wereld verspreiden. De luchtvaart, goed voor 2 procent van de wereldwijde CO2-uitstoot, ziet zijn uitstoot ook fors dalen.

Planeet

Is dat goed nieuws voor de planeet? Volgens de Verenigde Naties moeten de landen hun CO2-uitstoot tegen 2030 met 45 procent terugschroeven. Door het virus zijn er alvast drastische verminderingen van de uitstoot.

Wat deze pandemie wel tot stand kan brengen, is een gedragsverandering bij de industrie.

Het grote nadeel is dat die niet structureel zijn en dat de landen hun best doen om de economische activiteit op peil te houden. In China ondersteunt de regering grote en kleine bedrijven om opnieuw naar een normale toestand te gaan.

In de VS is de rente fors verlaagd en komt er een hulppakket voor de getroffen sectoren. In Europa hebben verschillende regeringen steunmaatregelen aangekondigd om de schokken van het virus op te vangen.

Die bezorgdheid over de economie kan het klimaatdebat een dreun geven, terwijl de strijd tegen de opwarming van de aarde er een van decennia zal zijn.

Gedragsveranderingen

Deze pandemie kan een gedragsverandering in de industrie tot stand brengen. De coronacrisis heeft aangetoond dat de logistieke lijnen vaak erg lang zijn en dat meer dan 80 procent van de goederen over zee gaat. Bij een groot incident, zoals deze pandemie, staan die lijnen onder druk.

Nog een vaststelling: Azië speelt vaak een centrale rol in de productie van allerlei soorten producten. De aanvoer van onderdelen kan snel stoppen als een land als China in lockdown gaat. Kortere aanvoerlijnen en een spreiding van de productie van onderdelen kunnen de impact van een virus snel milderen en economisch minder verstorend werken. Het is bovendien een duurzame en klimaatvriendelijke oplossing.

113 miljard dollar
impact luchtvaart
De internationale luchtvaartvereniging IATA becijferde eind februari al dat de impact van het coronavirus op de sector kan oplopen tot 113 miljard dollar, een bedrag dat gelijk staat met het verlies dat opgetekend werd na de financiële crisis in 2008. En dat was voor het besluit van Trump.

Door corona zijn telewerk en teleconferenties vrij normaal geworden. Met kortere files en minder uitstoot tot gevolg. Grote internationale bedrijven hebben al een reisverbod opgelegd aan hun werknemers, waardoor digitaal werken nog vanzelfsprekender wordt.

Of de zakenreizen weer naar het niveau van voor de coronacrisis gaan, is koffiedik kijken. De vraag is of het bedrijfsleven echt lessen trekt uit de crisis of gewoon zo snel mogelijk naar 'business as usual' wil gaan.

De economische schade is niet te voorspellen omdat niemand weet hoelang dit nog duurt. Verdwijnt het virus met de zon of is het hardnekkiger? Hoe langer de pandemie aanhoudt, hoe schadelijker de economische impact. Maar een lange duur kan een aanmoediging zijn om zich anders te organiseren. Zoals de beroemdste nummer 14 ter wereld zei: 'Elk nadeel heb z'n voordeel.'

Gesponsorde inhoud