opinie

Ierland wacht aartsmoeilijke coalitievorming

De hamvraag na de Ierse verkiezingen van zaterdag is hoe het links-nationalistische Sinn Féin zich zal gedragen nu het in stemmenaantal de grootste partij is.

Don’t mention the b-word. Vreemd toch: brexit en immigratie, twee bezorgdheden die Europese lidstaten tegenwoordig bezighouden, scoorden het laagst bij de Ierse kiezers. Slechts 1 procent van de kiezers lag ervan wakker, terwijl hun omstreden grens met Noord-Ierland het heetste hangijzer in de onderhandelingen tussen het Verenigd Koninkrijk en de Europese Unie zal zijn. Daarentegen stond voor 32 procent van de mensen de gezondheidszorg voorop, was de huizenmarkt beslissend voor 26 procent en gaf bij 8 procent de pensioenkwestie de doorslag.

Ierland mag dan al een schitterende ster zijn in de Europese cirkel - zijn economie doet het goed wat betreft de tewerkstelling en aftredend premier Leo Varadkar beloofde meer af te dragen aan de EU -maar er zijn ook 10.000 daklozen, onder wie 3.500 kinderen. Kinderopvang is er peperduur, en flagrant politiek cliëntelisme staat langetermijndenken in de weg.

Zo bleek Varadkar in een speech plots 10 miljoen euro extra te kunnen ophoesten voor een nieuw stadion voor de Connacht Rugby Club. Zijn partij Fine Gael heeft twee parlementsleden in de streek. Nationale projecten daarentegen lijden aan chronische tekorten, zoals het basisonderwijs en de armenzorg (met Ierland op de 20ste plaats in Europa).

Duopolie

De laatste 100 jaar verdeelden de partijen Fine Gael en Fianna Fáil de voordelen van het cliëntelisme. Beide waren zo centrumrechts dat de regering en de oppositie nauwelijks verschilden.

In de laatste 100 jaar zijn de voordelen van dat cliëntelisme verdeeld tussen twee partijen, Fine Gael en Fianna Fáil, beide zo centrumrechts dat de regering en de oppositie nauwelijks verschilden. Samen hadden ze een duopolie. Beide bevoorrechtten huiseigenaars die hun huurprijzen zonder enige rem van jaar tot jaar konden verhogen.

Sommigen trekken een parallel met de monocultuur van de aardappel in de 19de eeuw. Die decimeerde, gecombineerd met de vrije markt, de bevolking. In de 21ste eeuw is het de monocultuur van huisbezit die, aangedreven door de vrije markt, tot rampzalige toestanden leidt.

Applelickers

Maar zoals de columnist Fintan O’Toole, in een variatie op de voormalige leider van de Sovjet-Unie Michail Gorbatsjov, opmerkte: wie te lang het risico op verandering mijdt, zal door de verandering verrast worden. Declan Kiberd, een gevierd cultuurcriticus en auteur, karakteriseerde zijn landgenoten als ‘applelickers’ - mochten Adam en Eva Ieren zijn geweest, zouden ze voorzichtig aan de appel gelikt hebben in plaats van erin te bijten. Op 8 februari hebben de jonge mensen echter doorgebeten. Van de 18- tot 24-jarigen koos 31,8 procent voor het links-nationalistische Sinn Féin (Iers voor ‘wij zelf’ - bedoelende ‘wij zullen zelf ons land besturen’).

Of dat een zoete of een zure appel wordt, moet nu blijken. Voorzitster Mary Lou McDonald, die zich pas na het Goede Vrijdag-vredesakkoord (1998) bij Sinn Féin aansloot, lijkt een clean politiek parcours te hebben, maar enkele medestanders, zoals Connor Murphy en Martin Ó Muilleoir, die tot voor kort in Noord-Ierland minister (van Financiën) waren, hadden of hebben banden met paramilitairen.

Hoe Europees zal Sinn Féin zijn?

Daar zal vanaf nu scherp op toegekeken worden, temeer omdat de heikele kwestie van de handel tussen Noord en Zuid nog moet worden geregeld tijdens de brexitonderhandelingen. Er moet over een grens onderhandeld worden waar elke zes seconden een vrachtwagen oversteekt. Een grens die 399 kilometer lang is, en dus uitgelezen terrein voor paramilitairen om een para-economie uit te bouwen.

De Britse premier Boris Johnson heeft nog altijd geen uitgewerkt plan om de vele ladingen (vooral landbouwproducten) tussen het VK en Ierland te laten controleren zonder dat de bureaucratie, de files en de prijzen de pan uit swingen.

Speculatie

Nu Sinn Féin de grootste partij is (90% van zijn kandidaten zijn verkozen), zal het waarschijnlijk de portefeuilles Huisvesting en Gezondheidszorg krijgen, wat een goede zaak is. Het wil de rijken meer laten bijdragen (vooral een tiental grote multinationals). Maar zal het het verlies in de Ierse handel met het VK, de dreigende inflatie en een groeiende pensioenlast kunnen compenseren met meer (gediversifieerde) uitvoer naar Europa? Hoe Europees zal het zijn?

Hoe dan ook is de eerste vraag nu: wat na het tweepartijensysteem? Gaat Sinn Féin in zee met de sociaaldemocraten, de groenen en Solidarity-People Before Profit? Of met een traditionelere groep? De speculatie is begonnen. 'Coalitionology’ is het nieuwe issue - daar hebben wij in België al enige ervaring mee.

Lees verder

Gesponsorde inhoud