Advertentie
analyse

Brussel gooit communautair bommetje met stadstol

©BELGA

Met zijn akkoord over de stadstol krijgt Brussel de toorn van Vlaanderen en Wallonië over zich heen. 'Een nieuwe Vlaamse transfer. Dat is onaanvaardbaar', zegt Vlaams minister van Financiën Matthias Diependaele (N-VA).

Het nieuws dat Brussel donderdag een akkoord bereikte over de invoering van een stadstol veroorzaakte een schokgolf in politiek België. Vanuit het noorden en het zuiden van het land volgde een tirade misnoegde reacties. De slimme kilometerheffing zal de 190.000 Vlaamse en Waalse pendelaars - of hun werkgevers - in de portefeuille raken, en dat is politiek omstreden.

De heffing bestaat uit een vast tarief van 2 euro voor verplaatsingen tijdens de spits en 1 euro tijdens de daluren. Dat bedrag wordt vermenigvuldigd met een factor die afhangt van het vermogen. Vanaf 20 fiscale pk wordt dat maal zes, het hoogste tarief. Voor mensen met een gemiddelde wagen, is dat maal twee of drie. Daarbovenop geldt een tarief van 20 eurocent per kilometer tijdens de spits en 8 cent in daluren.

'Pestregel'

'Een paars-groene pestregel voor de werkende Vlaming', tweette N-VA-voorzitter Bart De Wever. 'Wat wil de linkse Brusselse regering? Het Hoofdstedelijk Gewest een beetje meer kapotmaken? De bedrijven wegjagen?', vulde zijn MR-collega Georges-Louis Bouchez aan.

Vlaams minister van Financiën Matthias Diependaele (N-VA) noemt de tol 'een nieuwe Vlaamse transfer'. Het Vlaams Parlement nam woensdag nog een resolutie aan tegen de Brusselse stadstol. Het vroeg met die resolutie dat de regering juridische stappen neemt - lees: een belangenconflict inroept - als het toekomstige overleg tussen Vlaanderen en Brussel geen aanvaardbare oplossing oplevert.

De Vlaamse regering wil evenwel het overleg met Brussel afwachten. Ze aanvaardt zo de uitgestoken hand van Sven Gatz (Open VLD), de Brusselse minister van Financiën. Gatz kondigde donderdagmiddag bij de bekendmaking van het akkoord aan dat zijn regering eerst in dialoog zal treden met de andere regeringen, alvorens de stadstol in 2022 in te voeren. Het is bovendien een optie dat Brussel de inkomsten deelt met de andere gewesten.

De Brusselse regering wijst erop dat de stadstol door het schrappen van de belasting op de inverkeerstelling voor de Brusselaars geen belastingverhoging, maar een verschuiving is. Ze ziet vooral de baten van de taks: minder files, gezondere lucht en meer verkeersveiligheid. Brussel wil niet meer wachten op de andere gewesten om zijn fileprobleem aan te pakken. Eerder overleg met Vlaanderen en Wallonië over een kilometerheffing in alle gewesten liep spaak.

Belangenconflict

Vlaams Parlementslid Chris Janssens (Vlaams Belang) wacht de uitkomst van de gesprekken tussen Brussel en Vlaanderen niet af. Hij was er donderdag als de kippen bij om aan te kondigen dat zijn partij een belangenconflict zal indienen in het parlement.

Zo'n belangenconflict is een beproefd instrument bij communautaire twistpunten. 'Het betekent dat het deelstaatparlement een motie stemt waarin het aangeeft dat een wetsvoorstel uit een ander parlement de belangen van zijn regio schaadt', zegt grondwetspecialist Stefan Sottiaux (KU Leuven).

Als zich in het Vlaams Parlement een drievierdemeerderheid achter die motie schaart, zou de procedure voor de stadstol in het Brusselse Parlement worden opgeschort. Vlaanderen en Brussel krijgen dan 60 dagen om in onderling overleg tot een oplossing te komen. Lukt dat niet, dan krijgt de Senaat 30 dagen om te bemiddelen en een advies te geven aan het Overlegcomité, dat nog eens 30 dagen heeft om de impasse te doorbreken. Dat vereist evenwel een consensus tussen alle betrokkenen.

'Als er dan geen oplossing is, kan de procedure van Brussel gewoon doorgaan. De kans lijkt me klein dat zo'n belangenconflict tot iets leidt. Het is vooral een manier om tijd te rekken', zegt Sottiaux.

Als de deelstaten hun standpunten niet kunnen verzoenen, rest nog zwaarder juridisch geschut: een bevoegdheidsconflict. 'Dan moet worden aangetoond dat Brussel de bevoegdheidsverdeling of de federale loyauteit geschonden heeft, of dat de maatregel een disproportionele impact op andere deelstaten heeft', zegt Sottiaux. 'Het Grondwettelijk Hof kan een overheid terugfluiten als dat het geval blijkt.'

Het is volgens Sottiaux moeilijk te zeggen of een belangen- of bevoegdheidsconflict een haalbare kaart is om de beslissing tegen te houden. Of de Waalse en Vlaamse regering die zullen trekken, moet nog blijken.

Vlaamse regering

Langs Vlaamse kant zou het van enige hypocrisie getuigen. 'Als je de projecties ziet over de toename van het verkeer, is het onvermijdelijk dat we bij rekeningrijden gaan eindigen, zelfs al is dat niet populair', zei De Wever in 2018. Ook voormalig minister van Mobiliteit Ben Weyts (N-VA) was jarenlang een groot pleitbezorger van een slimme kilometerheffing. Hij begroef in 2019 evenwel zijn plannen omdat er bij de bevolking een gebrek aan 'draagvlak' zou zijn.

Daarnaast zit met Lydia Peeters (Open VLD) een temperende factor in de Vlaamse regering. Zij zit tussen hamer en aambeeld omdat de stadstol werd uitgetekend door Gatz, haar partijgenoot in de Brusselse regering. Dat maakt het voor haar moeilijker ertegen tekeer te gaan. Ze onthield zich donderdag van forse stellingnames en drong opnieuw aan op overleg.

Vier vragen aan transporteconoom Stef Proost (KU Leuven)

  • 1. Is dit een effectieve maatregel om de files terug te dringen?
    ‘Absoluut, het is hoog tijd dat we ons fileprobleem aanpakken en er is veel evidentie dat zo’n tol in de spitsuren een stuk van het verkeer wegsnijdt. Bij de invoering ervan in Stockholm verdween 20 procent van het verkeersvolume.’
  • 2. Zijn er geen andere maatregelen om de files tegen te gaan?
    ‘Ze hebben dat al vaak geprobeerd. Als je mensen meer laat thuiswerken, komen er extra auto’s bij omdat het verkeer vlotter loopt. Hetzelfde met de aanleg van meer rijvakken. We zien dat je per 10 procent meer kilometers aan rijvakken ook 10 procent meer verkeer hebt. Je kan ook extra treinen inleggen naar Brussel, maar ook daar zitten we met een spitsprobleem.’ 
  • 3. Brussel wijst op een economische meerwaarde van 1 à 2 procent. Is die er?
    ‘Zeker. Dat Brussel opnieuw vlotter bereikbaar zal zijn, leidt tot tijdswinst en komt de economische activiteit ten goede. De arbeidsmarkt begint bovendien veel beter te functioneren. Iemand kan een job weigeren als hij daarvoor te lang in de file moet staan, terwijl hij wel het ideale profiel heeft. Voor de inwoners is er de betere luchtkwaliteit en minder geluidshinder. Alleen het effect op de verkeersveiligheid is onzeker, want met minder auto’s op de weg gaan mensen sneller rijden.’
  • 4. Is de stadstol niet onrechtvaardig voor Wallonië en Vlaanderen?
    ‘Vlaanderen en Wallonië hebben ook de kans gehad om dat te doen, maar ze hebben dat verzuimd. Ik denk dat Brussel ook van plan is een stuk van de inkomsten te delen met de andere gewesten.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud